Andreas Möller: Wspomnienia artysty z Kleinmachnow

Andreas Möller: Wspomnienia artysty z Kleinmachnow

W Kleinmachnow, spokojnych przedmieściach Berlina, pełna wydarzeń historia XX wieku ożywa. Andreas Möller, utalentowany dziennikarz, poszedł w ślady swojego dziadka, Andreasa Niessena, który wiódł w tej okolicy bogate życie. Jego nowa książka „Inteligencja mieszka na obrzeżach Berlina: Kleinmachnow, mój dziadek i reklama dla ludu” zabiera czytelników w podróż przez trzy systemy polityczne – od Cesarstwa przez narodowy socjalizm po NRD. [RBB].

Andreas Niessen, urodzony w Bonn w 1906 roku, był zecerem i grafikiem, który w czasach Republiki Weimarskiej zrobił karierę w żydowskim wydawnictwie Mosse-Verlag. W 1937 r. otrzymał jednak zakaz pracy ze względu na małżeństwo z Żydówką. Jego żona uciekła później z dzieckiem do Amsterdamu, gdzie przeżyli okropności Holokaustu. Sam Niessen podczas II wojny światowej został wysłany na front wschodni i dostał się do niewoli amerykańskiej. Po wojnie znalazł nową pracę jako artysta komercyjny w NRD, ale odrzucony kalendarz pokazuje, jak politycznie naładowana była jego twórczość. Jego sztuka nie miała być podporządkowana ideologii; był raczej przedstawicielem swojego pokolenia, które musiało poruszać się między dyktaturami.

Życie między światami

Kleinmachnow było nie tylko domem Niessena, ale także ośrodkiem intelektualistów i artystów w NRD. Möller nawiązuje do innych środowisk kulturowych, takich jak Weißer Hirsch pod Dreznem, gdzie żyli także tacy wspaniali ludzie jak Christa Wolf. Prace Möllera podkreślają, jak Niessen pozostał wierny swoim artystycznym zasadom pomimo systematycznej cenzury i presji społecznej. Jego życie odzwierciedla zmagania pokolenia nieustannie rozdartego między sztuką a doktryną polityczną. Möller analizuje „regulację w dół uczuć”, którą Niessen ukazuje jako istotny mechanizm samoobrony przed uciskiem czasu.

Jego dziadek, który pracował jako artysta reklamowy, musiał stawić czoła złożonej relacji ze sztuką w czasach nazistowskich, a później w NRD. Po rozwodzie z żoną Żydówką trafił do komórki propagandowej. Pomimo tych stresujących okoliczności Niessen pozostał wierny wewnętrznej emigracji, odwrotowi do własnej twórczości, która nie chciała służyć ideologiom swoich czasów. Według Möllera te doświadczenia powinny pozwolić na lepsze zrozumienie złożoności jego charakteru i jego twórczości. Jego książka stanowi alternatywę dla innych biografii, które często pozostają jednostronne.

Dziedzictwo bibliograficzne

298-stronicowe dzieło, opublikowane przez Friedenauer Presse i dostępne za 25 euro, nie tylko pozwala na wgląd w życie Niessena, ale także porusza wyzwania związane z wolnością i pogonią za ekspresją artystyczną w czasach braku wolności. Według Tagesschau wezwanie Möllera do wspomnień wykraczających poza jednostkę i oferujących głębsze zrozumienie współczesnego społeczeństwa jest łatwe do zrozumienia.

Swoją książką Andreas Möller pomaga uwidocznić rany przeszłości i zachęca ludzi do rozliczenia się z ciemnymi rozdziałami historii Niemiec. Jednym z aspektów jego historii jest także badanie sztuki w okresie narodowego socjalizmu, gdzie akceptowano jedynie sztukę odpowiadającą ideałom reżimu, podczas gdy sztukę nowoczesną i żydowską odrzucano jako „zdegenerowaną” – smutny czas, którego doświadczył także Niessen, o czym można przeczytać na stronach Wikipedii.